Татарстан мәктәпләрендәге кадрлар вәзгыяте: яшьләр килә, әмма саклап калу кыен

Республиканың мәгариф һәм фән министры Илсур Һадиуллин яшь укытучыларның эшкә урнашканнан соң беренче өч ел эчендә 32 проценты мәктәптән китүен зур борчу белән билгеләп үтте. Министр бу хәлне мәгариф өлкәсе өчен «чын һәлакәт» дип бәяләде.

Статистика һәм яшь чиге

ТР Мәгариф һәм фән министрлыгының кадрлар сәясәте бүлеге җитәкчесе Гүзәл Гатауллина хәбәр иткәнчә, 2025/2026 уку елында 35 яшькә кадәрге педагогларның өлеше 20,4 процентка кадәр арткан (узган ел бу күрсәткеч 20% иде). Бүген республикада барлыгы 77 меңгә якын педагогик хезмәткәр исәпләнә, шуларның 32 меңе — мәктәп укытучылары. Педагогларның уртача яше 47–48 тирәсендә тибрәлә.

Кайсы белгечләргә ихтыяҗ зур?

Уку елы башына булган мәгълүматларга караганда, республика мәгарифенә 2,7 мең хезмәткәр җитми. Аерым алганда: • 1,4 мең укытучы; • 611 балалар бакчасы тәрбиячесе. Бигрәк тә математика, физика, рус һәм чит телләр, информатика һәм башлангыч сыйныф укытучыларына кытлык зур. Бу фәннәр балаларга фундаменталь белем бирүдә төп рольне уйный, шуңа күрә белгечләр җитмәү мәсьәләсе аеруча мөһим.

Татарстанда педагогларны укыту һәм эштә ныгыту: яшьләрне юллау һәм саклап калу юллары

Татарстанның мәгариф системасында кадрлар дефицитын киметү максатыннан, төрле юнәлешләр кулланыла. Гүзәл Гатауллина, ТР Мәгариф һәм фән министрлыгының кадрлар сәясәте бүлеге җитәкчесе, сүзләренчә, республикада югары уку йортларында педагогик белгечлекләр буенча 18 меңнән артык студент белем ала. Ел саен бакалавриат, специалитет һәм магистратура программаларыннан якынча 3 мең кеше тәмамлый. Моннан тыш, республикада җиде педагогик көллият эшли, алар ел саен меңгә якын белгеч әзерләп чыгара.

Педагогик көллиятләрнең уңышлы эше

Көллиятләрне тәмамлаучыларны эшкә урнаштыру мониторингы нәтиҗәләре бик өметле. Узган елда 991 көллият төгәлләүчеләрдән 744 кеше (75%) мәктәпләрдә эшкә урнашкан. Бер ел алдан бу күрсәткеч 74% тәшкил иткән (1019 кешедән 751се). 2024/2025 уку елы йомгаклары буенча, педагогик көллиятләрнең 95% диярлек төгәлләүчеләре үз һөнәрләрендә калган.

Студентларны укыту процессына тарту

Кадрлар җитмәү проблемасын хәл итүнең тагын бер мөһим юнәлеше – югары курс студентларын педагогик эшчәнлеккә тарту. Хәзерге вакытта республика мәктәпләрендә һәм балалар бакчаларында 611 студент эшли (узган ел – 630). Гатауллина ассызыклаганча, бу студентларның якынча яртысы – көллиятләрнең соңгы курс белгечләре. Тәҗрибә күрсәткәнчә, уку дәверендә эшли башлаган яшьләр һөнәрләрен ташлап китү куркынычы азрак, алар мәктәп тормышына тизрәк ияләшәләр.

Министрлыкның яшь укытучыларга карата мөнәсәбәте

ТР Мәгариф һәм фән министры Илсур Һадиуллин сүзләренчә, республикада яшь белгечләрне тарту һәм аларны һөнәрдә ныгыту өчен системалы эш алып барыла. «Без грантлар, өстәмә түләүләр кертәбез, шуның белән бергә яшь укытучыларны системага җәлеп итәргә һәм аларны монда тотрыкландырырга тырышабыз», – диде ул. Аның фикеренчә, «укытучы статусын күтәрү – иң беренче чиратта торган бурыч».

ВУЗ төгәлләүчеләрнең республикага әйләнеп кайтуы

2021 елдан башлап, республикада психология-педагогия класслары ачылу уңайлы нәтиҗәләр бирә. Хәзерге вакытта 220 мәктәптә 320 педкласс эшли, аларда 5,6 меңнән артык укучы белем ала. Узган елда мондый классларны тәмамлаган 1395 укучының 497се педагогик юнәлешләргә вузларга укырга кергән. Аларның 70е башка төбәкләрдәге абруйлы педагогик югары уку йортларын сайлаган. Министрлык мәгълүматлары буенча, педагогик белгечлекләр буенча вузларны тәмамлаучыларның 60% тан артыгы туган якларына – Татарстанга әйләнеп кайта. Бу, башка белгечлекләрне тәмамлаучылар белән чагыштырганда (аларның 20% тан кимрәге кире кайта), зур казаныш. Шулай да, Илсур Һадиуллин билгеләп үткәнчә, яшь укытучыларның системадан китеп баруы (соңгы өч елда 32%) – «чын һәлакәт». Бу хәлне кисәтү өчен ярдәм чаралары кабул ителгән.